Dernier arrêt, Kapan - Վերջին կանգառը Կապան
A chaque fois que je traverse les portes du Syunik, le chemin me ramène toujours tôt ou tard à Kapan.
Et à chaque fois que je visite Kapan, la première chose qui attire mon attention est la statue de David Bek. Il y a tant de force et d’esprit dans ce travail. La statue a été réalisée par Sargis Baghdasaryan, l’auteur de nombreuses sculptures et monuments, notamment l’iconique «Nous sommes nos montagnes», à Stepanakert. Le regard du David Bek de Baghdasaryan se pose directement sur le Mont Khoustoup.
Etant donné qu’aucune information sur l'apparence physique de David Bek n’est parvenue jusqu’à nous, on dit que le sculpteur l’a représenté sous ses propres traits. Mais il a bien su transmettre l’esprit rebelle du héros, comme s’il s’apprêtait à rentrer dans la bataille. Tout ce que nous savons de David Bek nous laisse le penser comme un chef de guerre d’une volonté et d’une dévotion immense envers sa patrie.
Dans la première moitié du XVIIIème, quand l’apparition de tribus turciques dans la région semait la peur sur leur passage, David Bek et sa modeste armée trouva refuge dans la Forteresse d’Halidzor et parvint in fine à remporter la victoire.
Alors, bien sûr, nous ne pouvions pas visiter Kapan sans la visiter.
La forteresse nous fut présentée par Alyosha Hayrapetyan, directeur du Musée de géologie et d'histoire de Kapan. Sa manière de raconter les fouilles, les secrets de la forteresse et l’histoire du lieu était si vivante et détaillée que, pour un moment, je me suis sentie transportée des siècles en arrière.
Le site a d’abord été un couvent, avant de se transformer en place forte. On pourrait ne voir qu’un changement fonctionnel du bâtiment, mais en réalité, c’est une représentation de notre histoire toute entière que cette transformation porte. Le fermier dépose sa fourche et saisit une épée, le bâtisseur fait d’un toit sous lequel on prie une forteresse. C’était une transformation dictée par les circonstances, qui démontre néanmoins, que même dans la difficulté, les Arméniens n’ont pas abandonné leur patrie.
Il est clair que de nombreuses découvertes n’attendent que d’être mises à jour ici. Même si la forteresse a été restaurée, il est encore possible d’imaginer ce à quoi elle devait ressembler il y a de cela quelques siècles. Et ce serait sans exagération si je vous disais que vous pourriez presque encore sentir l’arôme du lavash cuit dans le tonir du réfectoire.
A. Hayrapetyan nous montra aussi le travertin enchâssé dans les murs de la forteresse. Ces pierres étaient communes dans la construction des bâtiments à cette époque du fait de la géologie de la zone. Peut-on imaginer combien de milliers d’années il fallut à ces pierres pour se former, avant d’être sculptées par des mains humaines, et de finalement former les murs de cette forteresse ?
La vue qui s’offre à nos yeux depuis la forteresse est une histoire à part entière. On regarde et l’on se demande si David Bek, lui aussi, s’est tenu au même endroit, les yeux fixés au large, peut-être discernant sa maison au loin.
Sans doute que ce paysage était même sa réponse, à la question de ce pour quoi il se battait.
Si les rues et les monuments racontent l’histoire de la ville à ciel ouvert, dans les musées elle se trouve rassemblée sous un même toit.
L’histoire de Kapan et de la région de Syunik au sens large est représentée au musée de géologie de Kapan. Là, vous commencez juste à comprendre ô combien ancienne et tissée de multiples couches est l’histoire de Syunik. Le Kapan contemporain s’est tenu à la croisée de différentes périodes, cultures et civilisations.
Tant de découvertes m’attendaient dans ce musée, des vestiges datant de l’ère ourartéennes aux biographies des notables, d’objets quotidiens utilisés par les Arméniens de toutes époques à une infinité d’autres réponses et d’autres histoires.
Ամեն անգամ Սյունիքի դարպասներն անցնելուց հետո ճանապարհը վաղ թե ուշ բերում է Կապան։
Կապան այցելելիս առաջնահերթ ուշադրությունս գրավում է Դավիթ Բեկի արձանը։ Այնքան ուժ և ոգեղենություն կա այդ ստեղծագործության մեջ։ Արձանի հեղինակը Սարգիս Բաղդասարյանն է՝ բազմաթիվ քանդակների, հուշարձանների, այդ թվում՝ Ստեփանակերտի «Մենք ենք մեր սարերը» կոթողի հեղինակը։ Բաղդասարյանի կերտած «Դավիթ Բեկի» հայացքը ուղղված է Խուստուփին։ Ասում են՝ քանի որ Դավիթ Բեկի արտաքինի մասին ոչ մի տեղեկություն չի պահպանվել, հեղինակը նրան պատկերել է իր դիմագծերով, սակայն ամբողջությամբ փոխանցել է հերոսի ըմբոստ ոգին․ կարծես մարտի սլանալիս մի տեսարան լինի։
Մեզ հասած բոլոր տեղեկությունները թույլ են տալիս եզրակացնել, թե ինչպիսի հզոր կամքի տեր և հայրենատեր զորավար է նա եղել։ 18-րդ դարի առաջին կեսին, երբ տարածաշրջանում հայտնված թուրքական ցեղերն ահ ու սարսափ էին տարածում, Դավիթ Բեկն իր սակավաթիվ զորքով պատսպարվեց Հալիձորի բերդում և, ի վերջո, կարողացավ հաղթանակ տանել։
Բնականաբար, Հալիձորի բերդ չայցելել չէինք կարող։
Բերդին մեզ ծանոթացրեց Կապանի Երկրագիտական թանգարանի տնօրեն Ալյոշա Հայրապետյանը։ Այնքան մանրամասն ու պատկերավոր էր պատմում կատարված պեղումների, բերդի գաղտնիքների և համալիրի պատմության մասին, որ մի պահ իսկապես տեղափոխվեցի մի քանի դար հետ։
Մինչ բերդ դառնալը այս վայրը կուսանաց անապատ է եղել։ Հետո նույն տարածքը վերածվել է պաշտպանական կառույցի։
Թվում է՝ ընդամենը շինության նշանակության փոփոխություն է, բայց իրականում այդ փոփոխության մեջ մեր պատմության մի ամբողջական պատկեր կա։ Փոցխի փոխարեն գյուղացին վերցնում է սուրը, տան ու եկեղեցու փոխարեն շինարարը բերդ է կառուցում։ Սա պարտադրված կերպափոխում է, բայց նաև ցույց է տալիս, որ դժվարին պահին հայը չի լքում իր բնօրրանը։
Ակնհայտ է, որ այս տարածքում դեռ շատ բացահայտումներ կարող են անել։ Եվ չնայած այսօր բերդը վերականգնված տեսքով է, դեռ հնարավոր է պատկերացնել, թե ինչպիսին է այն եղել դարեր առաջ։ Երևի չեմ չափազանցնի, եթե ասեմ, որ սեղանատանը դեռ կարելի է զգալ թոնրի մեջ թխված հացի բույրը։
Ա. Հայրապետյանը մեզ ցույց տվեց բերդի պատերի մեջ ագուցված տրավերտինե քարերը, որոնցով, հիմնականում կառուցվել են ժամանակի շինությունները, քանի որ այդ քարով հարուստ է եղել շրջակա տարածքը։ Պատկերացնու՞մ եք, թե քանի հազարավոր տարիներ են պահանջվել, որ այդ քարերը ձևավորվեն, հետո մշակվեն և վերջում հայտնվեն այս պատերի մեջ։
Բացվող տեսարանն էլ մի առանձին պատմություն է։ Նայում ես ու մտածում, որ գուցե Դավիթ Բեկն էլ այս նույն բարձունքից նայում, հորիզոնի մեջ իր տունն էր տեսնում։
Գուցե հենց այս տեսարանն էր նրա համար այն ամենի պատասխանը հանուն ինչի պետք էր պայքարել։
Եթե փողոցներն ու հուշարձանները քաղաքի պատմությունը պատմում են բաց երկնքի տակ, ապա թանգարաններում այն հավաքված է մեկ հարկի ներքո։
Կապանի և ամբողջ Սյունիքի պատմությունը ներկայացված է Կապանի երկրագիտական թանգարանում։ Այստեղ զգում ես, թե որքան հին ու բազմաշերտ է Սյունիքի պատմությունը։
Այսօրվա Կապանը եղել է տարբեր ժամանակաշրջանների ու մշակույթների, քաղաքակրթությունների խաչմերուկ։
Թանգարանում ինձ շատ բացահայտումներ էին սպասում` սկսած ուրարտական ժամանակաշրջանի գտածոներից մինչև նշանավոր մարդկանց կենսագրություններ, հայերի կենցաղը տարբեր ժամանակաշրջաններում և շատ այլ հարցերի պատասխաններ։
